Home рдЧीрддा рд╕ाрд░ рдЧीрддा рд╢्рд▓ोрдХ рдЕрдиुрд╡ाрдж Jakhai Baba UP Board Material GS Kitaab

Ads Area

ЁЯМ▒ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS) ✍️ Chapter-2: рднोрдЬрди (Full Notes)

ЁЯМ▒ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди (EVS) • Chapter-2

ЁЯНО рднोрдЬрди

Food Sources • Nutrition • Food Diversity • Cooking • Safety & Health
ЁЯУЪ Chapter Introduction
рднोрдЬрди рд╣рдоाрд░े рдЬीрд╡рди рдХी рдоूрд▓ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै। рднोрдЬрди рд╣рдоें рдКрд░्рдЬा рджेрддा рд╣ै, рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдПрд╡ं рд╡िрдХाрд╕ рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╢рд░ीрд░ рдХो рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рдЦрдиे рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддा рд╣ै। рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдз्рдпрдпрди рдоें рднोрдЬрди рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХेрд╡рд▓ рдкोрд╖рдг рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдЗрд╕рдХे рд╕्рд░ोрдд, рд╡िрд╡िрдзрддा, рдкрдХाрдиे рдХी рд╡िрдзिрдпाँ, рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг, рд╕्рдеाрдиीрдп рднोрдЬрди, рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рддрдеा рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕े рдЗрд╕рдХे рд╕ंрдмंрдз рдХो рднी рд╕рдордЭрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।

ЁЯУС Table of Contents

  1. рднोрдЬрди рдХा рдЕрд░्рде рдПрд╡ं рдорд╣рдд्рд╡
  2. рднोрдЬрди рдХे рд╕्рд░ोрдд
  3. рдкौрдзों рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рднोрдЬрди
  4. рдкрд╢ुрдУं рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рднोрдЬрди
  5. рдЕрдиाрдЬ, рджाрд▓ें рдПрд╡ं рддिрд▓рд╣рди
  6. рдлрд▓ рдПрд╡ं рд╕рдм्рдЬिрдпाँ
  7. рджूрдз рдПрд╡ं рджुрдЧ्рдз рдЙрдд्рдкाрдж
  8. рднोрдЬрди рдХी рд╡िрд╡िрдзрддा
  9. рд╕्рдеाрдиीрдп рдПрд╡ं рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рднोрдЬрди
  10. рднोрдЬрди рдкрдХाрдиे рдХी рд╡िрдзिрдпाँ
  11. рдХрдЪ्рдЪा рдПрд╡ं рдкрдХा рднोрдЬрди
  12. рднोрдЬрди рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг
  13. рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░
  14. рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡
  15. рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ, рдк्рд░ोрдЯीрди рдПрд╡ं рд╡рд╕ा
  16. рд╡िрдЯाрдоिрди, рдЦрдиिрдЬ рдПрд╡ं рдЬрд▓
  17. рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдПрд╡ं рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рднोрдЬрди
  18. рднोрдЬрди, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдПрд╡ं рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг
  19. One Liner Quick Revision
  20. Exam Important Points

1️⃣ рднोрдЬрди рдХा рдЕрд░्рде рдПрд╡ं рдорд╣рдд्рд╡

рднोрдЬрди рдЙрди рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдХो рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдЬिрди्рд╣ें рдордиुрд╖्рдп рд╢рд░ीрд░ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХो рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЧ्рд░рд╣рдг рдХрд░рддा рд╣ै। рднोрдЬрди рд╢рд░ीрд░ рдХो рдКрд░्рдЬा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╡ृрдж्рдзि, рд╡िрдХाрд╕ рддрдеा рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡िрднिрди्рди рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХे рд╕ंрдЪाрд▓рди рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै।

ЁЯН╜️ рднोрдЬрди рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдорд╣рдд्рд╡
  • рд╢рд░ीрд░ рдХो рдКрд░्рдЬा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा।
  • рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡ृрдж्рдзि рдПрд╡ं рд╡िрдХाрд╕ рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рдиा।
  • рдХ्рд╖рддिрдЧ्рд░рд╕्рдд рдКрддрдХों рдХी рдорд░рдо्рдордд рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рдиा।
  • рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡िрднिрди्рди рдЬैрд╡िрдХ рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХो рд╕ुрдЪाрд░ु рд░рдЦрдиा।
  • рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдПрд╡ं рдХाрд░्рдпрдХ्рд╖рдорддा рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рдиा।
ЁЯУМ рдпाрдж рд░рдЦें: рднोрдЬрди рдХेрд╡рд▓ рднूрдЦ рдоिрдЯाрдиे рдХा рд╕ाрдзрди рдирд╣ीं рд╣ै; рдпрд╣ рд╢рд░ीрд░ рдХी рдКрд░्рдЬा, рд╡ृрдж्рдзि рдФрд░ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕े рднी рдЬुрдб़ा рд╣ै।

2️⃣ рднोрдЬрди рдХे рд╕्рд░ोрдд

рднोрдЬрди рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдкौрдзों рдФрд░ рдкрд╢ुрдУं рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдХुрдЫ рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде рд╕ूрдХ्рд╖्рдордЬीрд╡ों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдмрдиाрдП рдпा рддैрдпाрд░ рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं।

рд╕्рд░ोрдд рдЙрджाрд╣рд░рдг
ЁЯМ▒ рдкौрдзे рдЕрдиाрдЬ, рджाрд▓ें, рдлрд▓, рд╕рдм्рдЬिрдпाँ, рддिрд▓рд╣рди
ЁЯРД рдкрд╢ु рджूрдз, рдЕंрдбे, рд╢рд╣рдж рдЖрджि
ЁЯжа рд╕ूрдХ्рд╖्рдордЬीрд╡ों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рджрд╣ी, рдХुрдЫ рдХिрдг्рд╡िрдд рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде

3️⃣ рдкौрдзों рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рднोрдЬрди

рд╣рдоाрд░े рднोрдЬрди рдХा рдПрдХ рдмрдб़ा рднाрдЧ рдкौрдзों рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдкौрдзों рдХे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рднाрдЧों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рднोрдЬрди рдХे рд░ूрдк рдоें рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдкौрдзे рдХा рднाрдЧ рдЙрджाрд╣рд░рдг
рдЬрдб़ рдоूрд▓ी, рдЧाрдЬрд░, рд╢рдХрд░рдХंрдж
рддрдиा рдЧрди्рдиा, рдЕрджрд░рдХ
рдкрдд्рддी рдкाрд▓рдХ, рдоेрдеी
рдлूрд▓ рдлूрд▓рдЧोрднी
рдлрд▓ рдЖрдо, рдХेрд▓ा, рдЯрдоाрдЯрд░
рдмीрдЬ рдЧेрд╣ूँ, рдЪрдиा, рдордЯрд░, рд╕рд░рд╕ों

4️⃣ рдкрд╢ुрдУं рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рднोрдЬрди

рдХुрдЫ рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде рдкрд╢ुрдУं рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рджूрдз рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдкрд╢ु, рдЕंрдбे рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдкрдХ्рд╖ी рддрдеा рдордзुрдордХ्рдЦिрдпाँ рдЖрджि рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдХे рд╕्рд░ोрдд рд╣ैं।

ЁЯРД рдк्рд░рдоुрдЦ рдЙрджाрд╣рд░рдг
  • рдЧाрдп, рднैंрд╕ рдФрд░ рдмрдХрд░ी рд╕े рджूрдз рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
  • рдоुрд░्рдЧी рдФрд░ рдХुрдЫ рдЕрди्рдп рдкрдХ्рд╖िрдпों рд╕े рдЕंрдбे рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддे рд╣ैं।
  • рдордзुрдордХ्рдЦिрдпों рд╕े рд╢рд╣рдж рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै।
рднोрдЬрди рдХे рд╕्рд░ोрддों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░рддे рд╕рдордп рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै рдХि рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдФрд░ рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдоें рднोрдЬрди рдХी рдЖрджрддें рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ैं।

5️⃣ рдЕрдиाрдЬ, рджाрд▓ें рдПрд╡ं рддिрд▓рд╣рди

рдЕрдиाрдЬ рд╣рдоाрд░े рднोрдЬрди рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣िрд╕्рд╕ा рд╣ैं। рджाрд▓ें рдк्рд░ोрдЯीрди рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕्рд░ोрддों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рддिрд▓рд╣рди рд╕े рдЦाрдж्рдп рддेрд▓ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं।

рд╕рдоूрд╣ рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╕ाрдоाрди्рдп рдЙрдкрдпोрдЧ
рдЕрдиाрдЬ рдЧेрд╣ूँ, рдЪाрд╡рд▓, рдордХ्рдХा, рдмाрдЬрд░ा рд░ोрдЯी, рдЪाрд╡рд▓, рджрд▓िрдпा рдЖрджि
рджाрд▓ें рдЪрдиा, рдЕрд░рд╣рд░, рдоूंрдЧ, рдорд╕ूрд░ рджाрд▓ рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рд╡्рдпंрдЬрди
рддिрд▓рд╣рди рд╕рд░рд╕ों, рдоूंрдЧрдлрд▓ी, рддिрд▓, рд╕ोрдпाрдмीрди рддेрд▓ рдПрд╡ं рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде

6️⃣ рдлрд▓ рдПрд╡ं рд╕рдм्рдЬिрдпाँ

рдлрд▓ рдФрд░ рд╕рдм्рдЬिрдпाँ рднोрдЬрди рдоें рд╡िрд╡िрдзрддा рд▓ाрддे рд╣ैं рдФрд░ рд╢рд░ीрд░ рдХो рдЕрдиेрдХ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╡िрдЯाрдоिрди, рдЦрдиिрдЬ рддрдеा рд░ेрд╢े рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдХрд░ाрдиे рдоें рдпोрдЧрджाрди рджेрддे рд╣ैं।

ЁЯНО рдлрд▓ों рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдЖрдо, рдЕрдорд░ूрдж, рдХेрд▓ा, рд╕ेрдм, рд╕ंрддрд░ा, рдкрдкीрддा рдЖрджि।
ЁЯеХ рд╕рдм्рдЬिрдпों рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдЧाрдЬрд░, рдкाрд▓рдХ, рд▓ौрдХी, рднिंрдбी, рдмैंрдЧрди, рдлूрд▓рдЧोрднी рдЖрджि।
рдлрд▓ों рдФрд░ рд╕рдм्рдЬिрдпों рдХो рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕ाрдл рдХрд░рдХे рдЦाрдиा рднोрдЬрди рдХी рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдХे рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।

7️⃣ рджूрдз рдПрд╡ं рджुрдЧ्рдз рдЙрдд्рдкाрдж

рджूрдз рдХрдИ рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХे рднोрдЬрди рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднाрдЧ рд╣ै। рджूрдз рд╕े рд╡िрднिрди्рди рджुрдЧ्рдз рдЙрдд्рдкाрдж рддैрдпाрд░ рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं।

рджुрдЧ्рдз рдкрджाрд░्рде рдЙрджाрд╣рд░рдг
рджूрдз рдЧाрдп, рднैंрд╕, рдмрдХрд░ी рдЖрджि рдХा рджूрдз
рджрд╣ी рджूрдз рд╕े рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде
рдкрдиीрд░ рджूрдз рд╕े рддैрдпाрд░ рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде
рдордХ्рдЦрди рджूрдз/рдХ्рд░ीрдо рд╕े рддैрдпाрд░ рдЙрдд्рдкाрдж
рдШी рджूрдз рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рд╡рд╕ा рдпुрдХ्рдд рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде

8️⃣ рднोрдЬрди рдХी рд╡िрд╡िрдзрддा

рднाрд░рдд рдоें рднोрдЬрди рдХी рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рд╡िрд╡िрдзрддा рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै। рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд▓ोрдЧ рд╕्рдеाрдиीрдп рдлрд╕рд▓ों, рдЬрд▓рд╡ाрдпु, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рднोрдЬрди рдХрд░рддे рд╣ैं।

ЁЯМ╛ рднोрдЬрди рдХी рд╡िрд╡िрдзрддा рдХे рдХाрд░рдг
  • рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХी рдЬрд▓рд╡ाрдпु।
  • рд╕्рдеाрдиीрдп рдлрд╕рд▓ें।
  • рднौрдЧोрд▓िрдХ рдкрд░िрд╕्рдеिрддिрдпाँ।
  • рд╕्рдеाрдиीрдп рдкрд░ंрдкрд░ाрдПँ।
  • рдкрд░िрд╡ाрд░ рдФрд░ рд╕рдоुрджाрдп рдХी рднोрдЬрди рд╕ंрдмंрдзी рдЖрджрддें।

9️⃣ рд╕्рдеाрдиीрдп рдПрд╡ं рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рднोрдЬрди

рд╕्рдеाрдиीрдп рднोрдЬрди рдЙрди рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдФрд░ рд╡्рдпंрдЬрдиों рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдЬो рдХिрд╕ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рд╕े рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдпा рдк्рд░рдЪрд▓िрдд рд╣ोрддे рд╣ैं। рднाрд░рдд рдХे рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рднाрдЧों рдоें рднोрдЬрди рдХी рд╢ैрд▓ी рдоें рдЕंрддрд░ рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдХिрд╕ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдмाрдЬрд░ा рдпा рдЬ्рд╡ाрд░ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЕрдзिрдХ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЪाрд╡рд▓ рдпा рдЧेрд╣ूँ рдк्рд░рдоुрдЦ рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

EVS рдоें рд╕्рдеाрдиीрдп рднोрдЬрди рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЕрдкрдиे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рд╕ंрд╕ाрдзрдиों, рдХृрд╖ि, рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЬीрд╡рди рдХो рд╕рдордЭрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддा рд╣ै।

ЁЯФЯ рднोрдЬрди рдкрдХाрдиे рдХी рд╡िрдзिрдпाँ

рднोрдЬрди рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рддрд░ीрдХों рд╕े рдкрдХाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдкрдХाрдиे рдХी рд╡िрдзि рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде, рдкрд░ंрдкрд░ा рдФрд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╕ाрдзрдиों рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै।

рд╡िрдзि рдЙрджाрд╣рд░рдг
рдЙрдмाрд▓рдиा рдЪाрд╡рд▓, рджाрд▓, рд╕рдм्рдЬिрдпाँ
рднाрдк рдоें рдкрдХाрдиा рдЗрдбрд▓ी рдЖрджि
рднूрдирдиा рдХुрдЫ рдЕрдиाрдЬ рдПрд╡ं рдорд╕ाрд▓े
рддрд▓рдиा рдкूрд░ी, рдкрдХौрдб़ी рдЖрджि
рдмेрдХ рдХрд░рдиा рдм्рд░ेрдб, рдХुрдЫ рдмेрдХрд░ी рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде

1️⃣1️⃣ рдХрдЪ्рдЪा рдПрд╡ं рдкрдХा рднोрдЬрди

рдХुрдЫ рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рдмिрдиा рдкрдХाрдП рдЦाрдП рдЬाрддे рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдХुрдЫ рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдХो рдкрдХाрдиे рдХे рдмाрдж рдЦाрдиा рдЕрдзिрдХ рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдкрдХाрдиे рд╕े рднोрдЬрди рдХी рдмрдиाрд╡рдЯ, рд╕्рд╡ाрдж рдФрд░ рдкाрдЪрди рд╕ंрдмंрдзी рдЧुрдгों рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

ЁЯеЧ рдХрдЪ्рдЪे рд░ूрдк рдоें рдЦाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдХुрдЫ рдлрд▓ рдФрд░ рдХुрдЫ рд╕рдм्рдЬिрдпाँ।
ЁЯН▓ рдкрдХाрдХрд░ рдЦाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдЙрджाрд╣рд░рдг: рдЪाрд╡рд▓, рджाрд▓, рдЕрдиेрдХ рд╕рдм्рдЬिрдпाँ рдФрд░ рдЕрдиाрдЬ рд╕े рдмрдиे рд╡्рдпंрдЬрди।
рдХрдЪ्рдЪे рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдХो рдЦाрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЙрдирдХी рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╕ेрд╡рди рдХा рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП।

1️⃣2️⃣ рднोрдЬрди рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг

рднोрдЬрди рдХो рдЦрд░ाрдм рд╣ोрдиे рд╕े рдмрдЪाрдиे рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рдЙрдкрдпोрдЧ рдЕрд╡рдзि рдмрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡िрднिрди्рди рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рд╡िрдзिрдпों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рд╡िрдзि рдЙрджाрд╣рд░рдг/рдЙрдкрдпोрдЧ
рд╕ुрдЦाрдиा рдХुрдЫ рдлрд▓, рд╕рдм्рдЬिрдпाँ рдФрд░ рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде
рдаंрдбा рд░рдЦрдиा рдл्рд░िрдЬ рдоें рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде рд░рдЦрдиा
рдирдордХ рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХुрдЫ рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдХे рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдоें
рдЪीрдиी рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдЬैрдо рдПрд╡ं рдХुрдЫ рд╕ंрд░рдХ्рд╖िрдд рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде
рдЕрдЪाрд░ рдмрдиाрдиा рдлрд▓ рдПрд╡ं рд╕рдм्рдЬिрдпों рдХा рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг

1️⃣3️⃣ рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░

рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░ рдРрд╕ा рдЖрд╣ाрд░ рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд╢рд░ीрд░ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╡िрднिрди्рди рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ рдЙрдЪिрдд рдоाрдд्рд░ा рдФрд░ рд╡िрд╡िрдзрддा рдоें рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ों।

ЁЯеЧ рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░ рдоें рд╡िрд╡िрдзрддा
  • рдЕрдиाрдЬ рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рдКрд░्рдЬा рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде।
  • рджाрд▓ें рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рдк्рд░ोрдЯीрди рд╕्рд░ोрдд।
  • рдлрд▓ рдПрд╡ं рд╕рдм्рдЬिрдпाँ।
  • рдЙрдЪिрдд рдоाрдд्рд░ा рдоें рд╡рд╕ा।
  • рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдЬрд▓।
ЁЯУМ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг: рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХी рдЖрдпु, рдЧрддिрд╡िрдзि рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрд▓рдЧ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।

1️⃣4️⃣ рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡

рднोрдЬрди рдоें рдЙрдкрд╕्рдеिрдд рд╡े рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдШрдЯрдХ рдЬो рд╢рд░ीрд░ рдХो рдКрд░्рдЬा, рд╡ृрдж्рдзि, рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡िрднिрди्рди рдХ्рд░िрдпाрдУं рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдХрд░рддे рд╣ैं, рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ рдХрд╣рд▓ाрддे рд╣ैं।

рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ рдоुрдЦ्рдп рднूрдоिрдХा
рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ рдоुрдЦ्рдп рдКрд░्рдЬा рд╕्рд░ोрдд
рдк्рд░ोрдЯीрди рд╡ृрдж्рдзि рдПрд╡ं рдКрддрдХ рдиिрд░्рдоाрдг/рдорд░рдо्рдордд рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг
рд╡рд╕ा рдКрд░्рдЬा рдПрд╡ं рд╢рд░ीрд░ рдХी рдХुрдЫ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдоें рдпोрдЧрджाрди
рд╡िрдЯाрдоिрди рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡िрднिрди्рди рдЬैрд╡िрдХ рдХ्рд░िрдпाрдУं рдоें рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ
рдЦрдиिрдЬ рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡िрднिрди्рди рд╕ंрд░рдЪрдиाрдУं рдПрд╡ं рдХ्рд░िрдпाрдУं рдоें рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ
рдЬрд▓ рд╢рд░ीрд░ рдХी рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ

1️⃣5️⃣ рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ, рдк्рд░ोрдЯीрди рдПрд╡ं рд╡рд╕ा

ЁЯНЪ рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ

рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ рд╢рд░ीрд░ рдХे рд▓िрдП рдКрд░्рдЬा рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕्рд░ोрдд рд╣ैं। рдЕрдиाрдЬ рдФрд░ рдХрдИ рдЕрди्рдп рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдоें рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं।

ЁЯеЬ рдк्рд░ोрдЯीрди

рдк्рд░ोрдЯीрди рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡ृрдж्рдзि рддрдеा рдКрддрдХों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдФрд░ рдорд░рдо्рдордд рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рднूрдоिрдХा рдиिрднाрддे рд╣ैं। рджाрд▓ें, рджूрдз рдФрд░ рдХрдИ рдЕрди्рдп рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде рдк्рд░ोрдЯीрди рдХे рд╕्рд░ोрдд рд╣ैं।

ЁЯзИ рд╡рд╕ा

рд╡рд╕ा рдКрд░्рдЬा рдХा рд╕рдШрди рд╕्рд░ोрдд рд╣ै рдФрд░ рд╢рд░ीрд░ рдоें рдХुрдЫ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдХाрд░्рдпों рдоें рдпोрдЧрджाрди рджेрддी рд╣ै। рддेрд▓, рдШी, рдордХ्рдЦрди рдЖрджि рд╡рд╕ा рдХे рд╕्рд░ोрдд рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ैं।

1️⃣6️⃣ рд╡िрдЯाрдоिрди, рдЦрдиिрдЬ рдПрд╡ं рдЬрд▓

рд╡िрдЯाрдоिрди рдФрд░ рдЦрдиिрдЬ рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ों рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдЬрд▓ рднी рд╢рд░ीрд░ рдХे рд▓िрдП рдЕрдд्рдпंрдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।

рдШрдЯрдХ рдЙрджाрд╣рд░рдг/рдорд╣рдд्рд╡
рд╡िрдЯाрдоिрди рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡िрднिрди्рди рдЬैрд╡िрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा
рдЦрдиिрдЬ рд╣рдб्рдбिрдпों, рд░рдХ्рдд рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рдХाрд░्рдпों рдоें рднूрдоिрдХा
рдЬрд▓ рд╢рд░ीрд░ рдХे рддाрдкрдоाрди, рдкрд░िрд╡рд╣рди рдФрд░ рдЕрдиेрдХ рдЬैрд╡िрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдоें рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ
рдлрд▓, рд╕рдм्рдЬिрдпाँ, рджूрдз рддрдеा рдЕрди्рдп рд╡िрд╡िрдз рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдХो рднोрдЬрди рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рдиे рд╕े рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдоिрд▓рддी рд╣ै।

1️⃣7️⃣ рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдПрд╡ं рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рднोрдЬрди

рд╕्рд╡рд╕्рде рд░рд╣рдиे рдХे рд▓िрдП рднोрдЬрди рдХा рдкौрд╖्рдЯिрдХ рд╣ोрдиे рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд╣ोрдиा рднी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।

  • рднोрдЬрди рдмрдиाрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ाрде рд╕ाрдл рдХрд░ें।
  • рдлрд▓ рдФрд░ рд╕рдм्рдЬिрдпों рдХो рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рдзोрдПँ।
  • рднोрдЬрди рдХो рдврдХрдХрд░ рд░рдЦें।
  • рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдкाрдиी рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░ें।
  • рдЦрд░ाрдм рдпा рд╕ंрджिрдЧ्рдз рднोрдЬрди рдХा рд╕ेрд╡рди рди рдХрд░ें।
  • рдХрдЪ्рдЪे рдФрд░ рдкрдХे рднोрдЬрди рдХो рдЙрдЪिрдд рддрд░ीрдХे рд╕े рдЕрд▓рдЧ рд░рдЦें।
  • рднोрдЬрди рдмрдиाрдиे рдФрд░ рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓े рд╕्рдеाрди рдХो рд╕ाрдл рд░рдЦें।

1️⃣8️⃣ рднोрдЬрди, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдПрд╡ं рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг

рднोрдЬрди рдХा рд╕ंрдмंрдз рдХेрд╡рд▓ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕े рд╣ी рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕े рднी рд╣ै। рднोрдЬрди рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди, рдкрд░िрд╡рд╣рди, рднंрдбाрд░рдг рдФрд░ рдЙрдкрдпोрдЧ рдХे рджौрд░ाрди рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै।

ЁЯМ▒ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕े рд╕ंрдмंрдз
  • рдХृрд╖ि рдХे рд▓िрдП рднूрдоि рдФрд░ рдЬрд▓ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ोрддी рд╣ै।
  • рднोрдЬрди рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ोрддा рд╣ै।
  • рднोрдЬрди рдХी рдмрд░्рдмाрджी рд╕े рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХा рдЕрдиाрд╡рд╢्рдпрдХ рдЙрдкрдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै।
  • рд╕्рдеाрдиीрдп рдФрд░ рдоौрд╕рдоी рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдЕрдкрдиे рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕े рдЬोрдб़ рд╕рдХрддा рд╣ै।
ЁЯТб EVS рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг: рднोрдЬрди рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдмрдЪ्рдЪों рдХो рдкрд░िрд╡ाрд░, рдХृрд╖ि, рд╕рдоाрдЬ, рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдФрд░ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрдмंрдз рд╕рдордЭрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рджेрддा рд╣ै।

1️⃣9️⃣ One Liner Quick Revision

1. рднोрдЬрди рд╢рд░ीрд░ рдХो рдХ्рдпा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै? — рдКрд░्рдЬा рдФрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡।
2. рд╣рдоाрд░े рднोрдЬрди рдХे рджो рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕्рд░ोрдд рдХौрди-рд╕े рд╣ैं? — рдкौрдзे рдФрд░ рдкрд╢ु।
3. рдЧेрд╣ूँ рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рде рд╣ै? — рдЕрдиाрдЬ।
4. рдЪрдиा рдХिрд╕ рдЦाрдж्рдп рд╕рдоूрд╣ рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै? — рджाрд▓/рджрд▓рд╣рди।
5. рд╕рд░рд╕ों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрд╕рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै? — рдЦाрдж्рдп рддेрд▓ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП।
6. рджूрдз рд╕े рдХौрди-рд╕े рдЙрдд्рдкाрдж рдмрдиाрдП рдЬा рд╕рдХрддे рд╣ैं? — рджрд╣ी, рдкрдиीрд░, рдордХ्рдЦрди рдЖрджि।
7. рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░ рдХ्рдпा рд╣ै? — рд╡िрд╡िрдз рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ों рд╡ाрд▓ा рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдЖрд╣ाрд░।
8. рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдХाрд░्рдп рдХ्рдпा рд╣ै? — рдКрд░्рдЬा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиा।
9. рдк्рд░ोрдЯीрди рдХिрд╕рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ैं? — рд╡ृрдж्рдзि рдФрд░ рдКрддрдХ рдиिрд░्рдоाрдг/рдорд░рдо्рдордд рдоें।
10. рднोрдЬрди рдХो рдЦрд░ाрдм рд╣ोрдиे рд╕े рдмрдЪाрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХ्рдпा рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै? — рднोрдЬрди рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг।
11. рднोрдЬрди рдХी рд╡िрд╡िрдзрддा рдХिрди рдХाрд░рдгों рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрддी рд╣ै? — рдХ्рд╖ेрдд्рд░, рдЬрд▓рд╡ाрдпु, рдлрд╕рд▓ рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдЖрджि।
12. рднोрдЬрди рдЦाрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХ्рдпा рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рдЪाрд╣िрдП? — рднोрдЬрди рдХी рд╕्рд╡рдЪ्рдЫрддा рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा।

2️⃣0️⃣ Exam Important Points

  • рднोрдЬрди рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕्рд░ोрдд рдкौрдзे рдФрд░ рдкрд╢ु рд╣ैं।
  • рдкौрдзे рдХे рд╡िрднिрди्рди рднाрдЧ рднोрдЬрди рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं।
  • рдЕрдиाрдЬ, рджाрд▓ें рдФрд░ рддिрд▓рд╣рди рднोрдЬрди рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕рдоूрд╣ рд╣ैं।
  • рдлрд▓ рдПрд╡ं рд╕рдм्рдЬिрдпाँ рд╡िрднिрди्рди рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ों рдХे рд╕्рд░ोрдд рд╣ैं।
  • рджूрдз рд╕े рдЕрдиेрдХ рджुрдЧ्рдз рдЙрдд्рдкाрдж рддैрдпाрд░ рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं।
  • рднोрдЬрди рдХी рдЖрджрддों рдоें рдХ्рд╖ेрдд्рд░ीрдп рдФрд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╡िрд╡िрдзрддा рдкाрдИ рдЬाрддी рд╣ै।
  • рднोрдЬрди рдкрдХाрдиे рдХी рдХрдИ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╡िрдзिрдпाँ рд╣ैं।
  • рднोрдЬрди рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рд╕े рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों рдХो рдЕрдзिрдХ рд╕рдордп рддрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрдиे рдоें рд╕рд╣ाрдпрддा рдоिрд▓рддी рд╣ै।
  • рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░ рдоें рд╡िрднिрди्рди рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ों рдХा рдЙрдЪिрдд рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рд╣ोрддा рд╣ै।
  • рдХाрд░्рдмोрд╣ाрдЗрдб्рд░ेрдЯ рдКрд░्рдЬा рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕्рд░ोрдд рд╣ैं।
  • рдк्рд░ोрдЯीрди рд╡ृрдж्рдзि рддрдеा рдКрддрдХ рдиिрд░्рдоाрдг рдФрд░ рдорд░рдо्рдордд рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ैं।
  • рд╡िрдЯाрдоिрди рдФрд░ рдЦрдиिрдЬ рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ैं।
  • рдЬрд▓ рд╢рд░ीрд░ рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдШрдЯрдХ рд╣ै।
  • рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рднोрдЬрди рдФрд░ рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдкाрдиी рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ैं।
  • рднोрдЬрди рдХा рд╕ंрдмंрдз рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдФрд░ рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рд╕े рднी рд╣ै।

ЁЯУМ Chapter Summary

рдЗрд╕ рдЕрдз्рдпाрдп рдоें рд╣рдордиे рднोрдЬрди рдХे рдЕрд░्рде, рдорд╣рдд्рд╡ рдФрд░ рд╕्рд░ोрддों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХिрдпा। рдкौрдзों рддрдеा рдкрд╢ुрдУं рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдЦाрдж्рдп рдкрджाрд░्рдеों, рдЕрдиाрдЬ, рджाрд▓ों, рддिрд▓рд╣рдиों, рдлрд▓-рд╕рдм्рдЬिрдпों рдФрд░ рджुрдЧ्рдз рдЙрдд्рдкाрджों рдХो рд╕рдордЭा। рд╕ाрде рд╣ी рднोрдЬрди рдХी рд╡िрд╡िрдзрддा, рд╕्рдеाрдиीрдп рднोрдЬрди, рдкрдХाрдиे рдХी рд╡िрдзिрдпाँ, рднोрдЬрди рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг, рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░ рддрдеा рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ों рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬाрдиा। рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рдПрд╡ं рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рднोрдЬрди рдХा рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╕े рдФрд░ рднोрдЬрди рдХा рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рд╕े рд╕ंрдмंрдз рднी рд╕рдордЭा।

ЁЯОп рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП Focus: рднोрдЬрди рдХे рд╕्рд░ोрдд, рдкौрдзों рдХे рдЦाрдж्рдп рднाрдЧ, рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡, рд╕ंрддुрд▓िрдд рдЖрд╣ाрд░, рднोрдЬрди рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг, рднोрдЬрди рдХी рд╡िрд╡िрдзрддा рддрдеा рд╕्рд╡рдЪ्рдЫ рднोрдЬрди рд╕े рдЬुрдб़े рдк्рд░рд╢्рди рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдз्рдпाрди рд╕े рддैрдпाрд░ рдХрд░ें।
Tags

рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें

0 рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

Top Post Ad

Below Post Ad

Ads Area